PAAMK artık PEM oldu.....

PAAMK NEYDİ?  

Pan Avrupa Akdeniz Menşe Kümülasyonu Sistemi (PAAMK), Türkiye, Avrupa Birliği (AB), EFTA ülkeleri (İsviçre, Lihtenştayn, İzlanda ve Norveç), Cezayir, Fas, Filistin, İsrail, Lübnan, Mısır, Tunus, Ürdün ve Faroe Adaları'nın dahil olduğu çapraz menşe kümülasyonu esasına dayalı serbest ticaret alanı sistemidir.  

İkili kümülasyon, aralarında serbest ticaret anlaşması bulunan iki ülkenin birbirleri menşeli girdileri üretimde serbestçe kullanabilmesi ve bu şekilde üretilen ürünün anlaşmaya taraf diğer ülkeye ihracatında tercihli ticarete konu olmasına imkan tanıyan sistem iken, Pan-Avrupa-Akdeniz Tercihli Menşe Kurallarına Dair Bölgesel Konvansiyon ile, Avrupa-Akdeniz bölgesinde ikili anlaşmalarda dağınık hâlde uygulanan menşe kuralları çok taraflı ve hukuken bağlayıcı  

tek bir çatı altında toplamak amaçlanmıştır. Bu adımla, menşe kurallarının içeriğinin değiştirilmesinden ziyade, mevcut ikili protokollerde zaten uygulanan menşe kurallarının ortak bir referans metin hâline getirilmesi; böylece bölgedeki çapraz kümülasyonun hukuki zemininin güçlendirilmesi, idari işbirliğinin standartlaştırılması ve ülkeler arası menşe uygulamalarında tutarlılık ve öngörülebilirlik sağlanması hedeflenmiştir. Bu esasta, bölge menşeli ürünlerin, minimal operasyon işlemlerinin (asgari işçilik ve işlemler olarak kabul edilen parçaların basit montajı, paketleme vb.)  ötesinde bir işleme tabi tutulmaları yeterli olup, ayrıca yeterli işlem ve işçilik görmelerine gerek olmayacaktır.  

PEKİ YA PEM? ,

Son yıllarda küresel tedarik zincirlerinde yaşanan kırılmalar ve artan küresel rekabet,       kökenleri 1990’lı yıllara dayanan menşe kural modernize edilmesini zorunlu kılmıştır. Bu çerçevede, Konvansiyon metni üzerinde, uzun süren müzakerelerin sonunda Konvansiyon Ortak Komitesinin 7/12/2023 tarihli ve 1/2023 sayılı Kararıyla kapsamlı değişiklikler yapılmıştır. Değişiklikler Avrupa-Akdeniz bölgesindeki tercihli menşe sistemini daha esnek, daha öngörülebilir ve güncel üretim gerçeklerine uyumlu hâle getirmeyi amaçlamaktadır. Revize kurallar tolerans oranlarının artırılması, karmaşık tedarik zincirlerinde menşe kazanımının kolaylaştırılması, tam kümülasyonun daha yaygın ve net bir şekilde düzenlenmesi ile üretimin farklı aşamalarının bölge içindeki ülkelerde paylaşılmasını teşvik ederek bölgesel katma değerin birlikte yaratılmasını mümkün kılmaktadır. 

Konvansiyon ayrıca menşe ispat belgesi (EUR.1 dolaşım belgesi veya menşe beyanı) yaklaşımını sadeleştirerek belge yükünü azaltmış ve idari süreçleri hızlandırmıştır. PEM bölgesi içinde ekonomik dönüşümü ödüllendiren bir yapı oluşturmak amacıyla ürün-bazlı kurallar güncellenmiş ve daha yüksek katma değerli üretim süreçleri menşe kazandırıcı olarak tanımlanmıştır Ülkemizde "Pan-Avrupa-Akdeniz (PEM) Tercihli Menşe Kurallarına Dair Bölgesel Konvansiyon"un revizyonuna ilişkin yasal süreçler tamamlanmış olup, 1 Ocak 2026 itibarıyla ülkemiz açısından PEM bölgesindeki kümülasyon imkanlarını gösteren tablo, 20 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren “Pan-Avrupa-Akdeniz Tercihli Menşe Kurallarına Dair Bölgesel Konvansiyon Ortak Komitesinin 1/2023 Sayılı Kararı Kapsamı Tercihli Menşe Kuralları Hakkında Yönetmelik” ekinde yayınlanmıştır.  

(Yönetmeliğin tam metni için tıklayınız) 

Revize menşe kümülasyonu kurallarında eski kurallara göre önemli değişiklikler bulunmaktadır. Özetle; 

 -Tam kümülasyona imkân tanımaktadır. 

- Tekstil ürünleri hariç geri ödeme ve muafiyet yasağı (TEV) kaldırılmıştır. 

- EUR-MED ve EUR-MED fatura/menşe beyanı kaldırılmıştır. Yerine EUR 1 Dolaşım Belgesi veya Menşe Beyanı düzenlenecek olup    Menşe İspat Belgesine ingilizce olarak "CUMULATION APPLIED WITH (Taraf ülke/ülkelerin İnglizce dilindeki isim/isimleri) ibaresi yazılır.  EUR 1 Dolaşım Belgesi kullanılması halinde bu ibare 7 nolu kutuya yazılır.  

- Genel tolerans kuralı bazı tarım ürünlerinde ağırlığın%15’i diğer ürünlerde kuralın öngördüğü değer/miktarın%15’i olarak belirlenmiştir. 

- Menşeili olmayan girdi kullanılması halinde Taraf ülkede imal edilen ürünün menşe statüsü kazanmasına ilişkin kuralların yer aldığı EK-II Liste Kurallarında önemli ölçüde bazı ürünlerde daha esnek menşe kuralları belirlenmiştir. 

Revize kuralları uygulamayan ülkeler menşeli ürünlerin AB üzerinden ya da diğer STA yapılan bir ülke üzerinden gelmesi halinde gümrük vergisi ve ilave gümrük vergisi açısından tercihli tarife uygulaması söz konusu olmayacaktır.  

Konu ile ilgili olarak Ticaret Bakanlığımızın web sayfasında uygulama notları, ilgili STA ortakları arasında geçerli olan menşe kurallarını ve ilgili STA’lar kapsamında çapraz menşe kümülasyonu uygulamasının başlangıç tarihlerini gösterir tablolar yayımlanmıştır.  

İlgili sayfa için tıklayınız. 

Son olarak; İthalatta İlave Gümrük Vergisi Uygulanmasına İlişkin Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar (Karar Sayısı: 10791) Geçici Madde 2 ile; serbest ticaret anlaşmamız bulunan ve yukarıdaki paragrafta atıfta bulunulan Yönetmelik eki Tablo 1 de yer alan ülkelerden, gerek 2012 kurallara göre gerek revize 2023 kurallarına göre çapraz kümülasyon uyguladığımız ülkeler menşeli ürünlerin AB üzerinden A.TR eşliğinde gelmesi halinde, 31.03.2026 tarihine kadar geçerli olmak üzere İGV ve EMY uygulanmayacağı hükme bağlanmıştır.  

Konu ile ilgili Karar’ın tam metni için tıklayınız.